बुटवल । बुटवलमा मंगलबार राती औषधि गोदाममा आगलागी हुँदा झण्डै ८ करोडको क्षति भएको छ । बुटवल उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ६ औषधिको थोक पसलमा आगलागी भएको हो । बुटवल उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ६ मा रहेको खेम इन्टरप्राइजेज र ओमी फार्मामा मंगलबार राती लागेको आगो विहान चार बजेतिर मात्रै नियन्त्रणमा आएको हो । औषधि व्यवसायी संघ लुम्बिनीका पूर्व अध्यक्ष खेम पुन खेम इन्टरप्राइजेजका सञ्चालक हुनुहुन्छ ।  

पहिलो तलाको पूर्वतर्फबाट औषधिको स्टोरमा लागेको आगो चौंथो तलासम्म पुगेको थियो । आगालागीबाट औषधिहरु सम्पूर्ण जलेर नष्ट भएका छन् । रातको समयमा आगालागी भएपनि कुनै मानवीय क्षति भने नभएको इलाका प्रहरी कार्यालय बुटवलका डीएसपी मुकुन्द मरासनीले जानकारी दिनुभयो ।

साढे २ बजे आगो लागेको जानकारी बुटवल उपमहानगरपालिकाको दमकल समयमै नआएका कारण धेरै क्षति भएको पीडितले गुनासो गरेका छन् । राती विद्युत आउने जाने हुँदा आगो लागेका कारण विद्युत शर्ट भइ आगलागी भएको हुन सक्ने बताइएको छ । घरमा भएका ६ वटा सिलिण्डर र इन्भर्टर व्याट्रीमा कुनै पनि क्षति नहुँदा ठुलो दुर्घटना हुनबाट जोगिएको पीडितले बताएका छन् ।  

आगलागी भएको पसलको चौथो तलमा ६ जना सुतेका थिए । चौथो तलामा रहेका उनीहरु आगलागी भएपछि छिमेकीको छतबाट बाहिर गएका थिए ।

रुपन्देही । बुटवलमा घरेलु उद्योगको रुपमा रहेका नेपाली छालाका जुत्ता, चप्पलको वजार खस्कदै गएको छ । बाहिरबाट आयात गरिएका जुत्ता चप्पलमा उपभोक्ता बढी आकर्षित हुने भएपछि नेपाली छालाका जुत्ता चप्पलको बजार खस्कदै गएको हो ।

उपभोक्ताले बलियो तथा गुणस्तरीय भन्दा सस्तो र आकर्षक देखिने जुत्ताचप्पल मन पराउने भएकाले नेपाली छाला जुत्ता चप्पलको व्यवसायमा कमी आउन थालेको व्यवसायीले गुनासो गरेका छन् । अहिले विदेशबाट आयात गरिएका जुत्ता, चप्पलको बजार फस्टाउंदै गएपनि स्वदेशी जुत्ता चप्पलको बजार भने खस्केको छालाजुत्ता उत्पादक व्यवसयी समिति रुपन्देहीका अध्यक्ष राजेन्द्र महतो बताउनु हुन्छ ।

स्थानीय तहमा नेपाली छालाबाट उत्पादन गरिएका जुत्ता, चप्पललाई उपभोक्ताले चिन्न नसक्दा ठूलो समस्या भोग्नुपरेको व्यवसायीहरुको गुनासो छ । घरेलु उद्योगको रुपमा उत्पादन भएका नेपाली जुत्ता, चप्पलको व्यवसाय घट्दै जाँदा नेपाली मुद्रा विदेश पलायन भैरहेको व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

बुटवल, सालझण्डी, देवदह, सैनामैना, तिलोत्तमा नगर क्षेत्रमा  करिव ४० बढी घरेलु उद्योगबाट छालाका जुत्ताचप्पल उत्पादन हुँदै आएको छ । नेपाली ए, बी र सी ग्रेडको छाला बलियो र टिकाउ भनेर विदेश निर्यात हुने तर त्यही छालाको जुत्ताचप्पल बुटवलमा उत्पादन गर्दा विक्री गर्न समस्या भएको व्यवसायीहरुको गुनासो छ ।

विकास पराजुली
बुटवल । बुटवल–१० स्थित कालिकानगर अभियानपथ हुँदै योगिकुटी गएको हाइटेन्सन लाइनका विद्युतीय पोल परिवर्तन हुने भएको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरण क्षेत्रीय कार्यालय बुटवलले एकसाताभित्रै विद्युत् पोल परिवर्तन गर्ने भएको छ ।

क्षेत्रीय कार्यालय बुटवलका निमित्त प्रमुख युवराज आचार्यले स्थानीयले त्यस क्षेत्रबाट हाइटेन्सन लाइन लैजान नदिने भन्दै अवरोध गरेपछि ठेकेदारले काम गर्न नपाएको र विवाद मिलेकाले छिट्टै काम सुरु हुने बताउनुभयो । जनता टेलिभिजनको अनलाइन संस्करण जनता समाचार डट कममा विद्युत्का पोलले धराप पारेको समाचार प्रकाशन गरेपछि विद्युत् कार्यालयले त्यसको समधानमा अग्रसरता देखाएको हो ।

चौराहादेखि योगिकुटीसम्मका करिब दुई किलोमिटर सडकखण्डका २५ भन्दा बढी पोल ७५ प्रतिशत भाग खिया लागेर भाँचिने अवस्थामा पुग्दा समेत २ वर्षदेखि फेरिएको थिएन ।

विकास पराजुली ।
बुटवल ।
नेपाल राष्ट्रबैंकले सटही नगर्दा बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीमा चढाइएको लाखौं विदेशी मुद्रा अलपत्र परेको छ । राष्ट्रबैंकले २५ देश बाहेक अन्य देशको मुद्रा सटही नगर्ने भएका कारण विभिन्न देशबाट आउने पर्यटकहरुले चढाएको मुद्रा त्यसै थन्किएको लुम्बिनी विकास कोषले जनाएको छ ।

राष्ट्र बैंकले ९१ देशमध्ये २५ देशको मुद्रा मात्रै सटही गर्ने भएका कारण अन्य ६६ देशको मुद्रा कोषमै थन्किएको कोषका सदस्य सचिव अजितमान तामाङले बताउनु भयो । विगत १२ वर्ष देखि लुम्बिनी स्थित मायादेवी मन्दिरमा दान पेटी राखिए देखि नै पर्यटकले चढाएको मुद्रा नसाटिएको तामाङको भनाई छ ।

नसाटिएका बिदेशी मुद्रा अलग अलग कपडामा बाधेर राखिएपनि रकम कति छ भन्ने थाहा छैन ।
नसाटिएको मध्ये सबैभन्दा धेरै श्रीलंका, म्यानमार, थाइल्याण्ड, कम्बोडिया, भियतनाम र लाओस लगायतका मुलुकका मुद्रा रहेका कोषले जनाएको छ । चीनियाँ र भियतनामी मुद्रा नेपालमा सटही भएपनि ति देशले नयाँ चलनचल्तीमा ल्याएपछि सटहीमा समस्या भएको छ ।

विदेशी मुद्रासँगै नेपाली सिक्का सटहीमा समस्या भएको कोषका सदस्य सचिब तामाङले बताउनु भयो । उहाँका अनुसार मन्दिर भित्र चढाईएका एक र दुई रुपैयाका ७ क्विन्टल नेपाली सिक्का समेत सटही भएको छैन् ।

सिक्का गहु्रङगो हुने र टाढाको बैंकमा लैजादा साट्ने रकमभन्दा ढुवानी भाडा महंगो पर्ने भएकोले पनि समस्या भएको उहाँले बताउनु भयो । कोषले वार्षिक ४ करोड भन्दा बढि रकम आम्दानी गर्दै आएको छ ।

- विकाश पराजुली
बुटवल ।  जोगीकुटीबाट लुम्बिनी मैनहीया १ सय ३२ केभीए प्रसारण लाइनको काम अवरुद्ध भएको छ ।
भैरहवा बुटवल ब्यापारिक मार्गको ग्रिनबेल्टबाट प्रसारण लाईन ल्याउन  बेलहिया – बुटवल ब्यापारिक मार्ग विस्तार आयोजनासँग अनुमति मागेको थियो ।  तर सडक आयोजनाले बिभिन्न कारण देखाउदै अनुमति दिएको छैन । प्रसारण लाईन आयोजनाले स्वीकृतिका लागि ३ महिना अघि सडक आयोजनालाई पत्राचार गरेको थियो ।

सडक आयोजनाले पत्रको नवाफ नदिंदा काम अगाडी बढाउन नसकिएको बुटवल लुम्बिनी प्रसारण लाईन अयोजना प्रमुख हरिप्रसाद पाण्डेले बताउनुभयो ।

ब्यापारिक मार्ग बिस्तार आयोजनाले भने सडक बिभागलाई बिधुतको पत्रबारे जानकारी गराएको दावी गरेको छ । भैरहवामा सञ्चालन हुन लागेको विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज), गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, औद्यौगिक क्षेत्रको लागि  १ सय ३२ केभीएको लाइन अति आवश्यक छ । प्रसारण लाईन बिस्तारको काम सम्पन्न गर्न कुल १ अर्ब २० करोड लाग्ने आयोजनाले बताएको छ ।

तत्कालिन समयमा बुटवल फाईनान्सबाट आफन्त, फाईनान्सको कर्मचारी समेत गरी झण्डै १२ जना व्यत्तिको नाउँमा पटक- पटक गरी ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढि कर्जा निकालेर संस्थालाई हानी, नोक्सानी पुराएको अभियोगमा राष्ट्र बैक समेतको पत्रको आधारमा सीआईबीले ध्वजुलाई वि.स. २०७१ मसिर २२ गते ललितपुरबाट पक्राउ गरेको थियो । पक्राउ परे लगत्तै अदालतको आदेशअनुसार जेलचलान भएका ध्वजु उपर ११ वटा मुद्धा रहेकोमा पुनरावेदन अदालतको बाणिज्य ईजालासले आठवटा मुद्धामा ३५ लाख रुपैयाँ धरौटी माग गरेको थियो । कुल धरौटी मध्ये सरास्वती थापा सम्बन्धी मुद्धामा चार लाख, रोशन चिउरा सम्बन्धी मुद्धामा तीन लाख, गुण केशरी सम्बन्धी मुद्धामा तीन लाख, फुलबारी सम्बन्धी मुद्धामा तीन लाख, कुल प्रसाद पोखरेल सम्बन्धी मुद्धामा चार लाख, दिपा गिरी सम्बन्धी मुद्धामा पाँच लाख, मनोज कुमार सम्बन्धी मुद्धामा पाँच लाख सहित कुल ३५ लाख रुपैया धरौटि तोकिएको थियो ।

 रुपन्देहीको दक्षिपूर्ण सिक्टहन को वडा नं। ७ मा एक बर्ष पहिले बाँझो रहेको स्थान अहिले त्यतिमै सिमित रहेन । त्यहि बाँझोमा गर्न सके सुन फल्छ भन्ने अभिप्रायले अभिप्रायले बुटवलका १९ जना युवाहरु लागि परे र एक बर्षमा नै त्यो झाडिलाई व्यवसायी कृषि फर्मको रुपमा परिचित गराए ।
गत वर्षदेखि सुरु भएको कृषि फर्म पछिल्लो समय कृषकहरुका लागि प्रेरणाको स्रोत मात्र हैन नमुना पनि बन्दै गएको छ ।  बुटवलका १९ जना साना व्यवसायीहरुको जागरुकतामा सुरु गरिएको कृषि खेती रुपन्देहीमा नमूना कृषि फर्म बन्दै गएको हो । फर्मले कुनै निश्चित बस्तु उत्पादन गर्दैन । त्यहा अनेकन बस्तुहरुको उत्पादन हुने गर्दछ । कतै माछाका पोखरी, कतै कुखुरा फर्म, कतै मौरी । बेसार, अडहर, काउली, टमाटर, भान्टा, करेलाले दुई वर्ष अगाडिको बाँझो जमिन अहिले कृषि उपजले हराभरा भएको छ ।
सामूहिक बहुउद्देश्यीय कृषि उपज तथा वितरण समूह सिक्टहन  स्थापना गरी उत्पादित तरकारी, दूध, मह, माछा, बजारसम्म पु¥याउन थालेको छन् । समूहका अध्यक्ष प्रकाश खनालले बाँझो जमिनलाई व्यवासायिक खेती गर्ने भन्दा कसैले नपत्याएको बताउ“दै अहिले आफूहरुले नमूना कृषि फर्म बनाउने अभियानमा जुटेको बताए ।
सुरुमा करिब ५० लाख लगानीमा २४ विगाहाा जग्गामा सामूहिक व्यावसायिक कृषि खेती सुरु गरिएको हो । फार्ममा समूहका सबै सदस्यले पहिलो चरणमा दुई लाखका दरले लगानी गरेका थिए । सिक्टहन गाविस–७ छोट्की गुम्मीमा सञ्चालनमा
आएको कृषि फर्ममा पहिलो  वर्षमै करिव ७ लाख आम्दामी गर्न सफल भएको समूहका सदस्य रमेश कुमारी भण्डारीले बताए ।  सिक्टहन माविको बर्षदेखि बाझो रहेको १८ बिघा र व्यक्तिगत ६ बिघा गरी २४ बिघा जग्गा १० बर्षका लागि
भाडामा लिएर व्यावसायिक खेती सुरु गरिएको हो । दुई बर्ष अघिसम्म उजाड रहेको जग्गा अहिले खेतीपाती र माछापालन गरेर हराभरा देखिएको छ ।
फार्ममा अहिले दुई बिघामा पाँचवटा पोखरी खनेर विभिन्न जातका ३२ हजार माछापालन गरिएको छ, त्यस्तै ४० घार मौरी, ३ हजार कुखुराका चल्ला, २५ वटा भैसी, ५ विगाहामा वेशार खेती, र यस वर्षदेखि धान खेती पनि सुरु गरिएको फार्मका उपाध्यक्ष नवराज फुल्लेलले जानकारी दिए  । सहकारी भ्रमणको क्रममा पूवी जिल्ला झापा सर्लाहीमा मिलेर गरिएका कृषि फार्महरुबाट प्रभावित भई आफूहरु व्यावसायिक कृषिमा होमिएको  अध्यक्ष खनाल बताउँछन् । जिल्ला कृषि विकास कार्यालय रुपन्देहीका बाली विकास अधिकृत जयबहादुर महत्राले छोटो समयमा नमूना कृषि फर्म बनाउने व्यवसायीहरु सफल भएको बताए । उनले कृषि कार्यालयबाट सहयोग गर्न तयार रहेको बताए । व्यवसायीहरुले अहिले समूहमा आबद्ध रहेका व्यवसायीहरुले काम गरिरहेका छन् । आगामी वर्ष लागानीलाई १ करोड पु¥याई अन्य व्यवसाय पनि सञ्चालन गर्ने बताएका छन् । समूहका सदस्यहरु आफै हाटबजारमा आएर पनि उत्पादित तरकारी विक्री गर्न थालेका छन् । रुपन्देहीमा व्यावसायिक कृषि बढ्दै गएको छ । जमिन लिजमा लिएर व्यावसायिक कृषि गर्ने समूह मध्ये पाँचौ भित्र यो समूह पर्छ । तरकारी खेती, पशुपालन, अष्ट्रिज पालनको व्यावसायिक अगाडि बढी सकेको छ । व्यावसायिक कृषिका लागि बाँझिएका जमिनहरु खन्ने क्रम सुरु भएको छ । व्यवसायिहरुले २४ विगाहा जग्गा वार्षिक १ लाख ७१ हजार ५ सय रुपैयाँ तिर्दै आएका छन् । व्यवसायीहरुले
रोहणी खोला र वन क्षेत्रबाट बदेल, नीलगाई फर्ममा प्रवेश गरेर तरकारी रअन्य बालीलाई नष्ट गर्ने समस्या देखिन थालेको भन्दै त्यसको निराकरणका लागि सम्बन्धित निकायले पहल गरिदिन आग्रह गरेका छन् ।

तस्वीर: विकाश पराजुली

 विकाश पराजुली
बुटवल, माघ ५ ।
बुटवलको सडक पेटीमा नियम विपरित सवारी चलाइ“दा पैदल यात्रीहरु समस्यामा पर्ने गरेका छन् । डिभाईडरका कारण नियमसंगत सडक प्रयोग गर्दा बढी दुरी पर्ने भएकाले मोटरसाईकल चालकले सडक पेटी प्रयोग गरेको पाइन्छ । यसमा ट्राफिक प्रहरी उदासिन बन्ने गरेको सर्वसाधारण पैदलयात्रुको गुनासो छ । फुटपाथबाट सवारी चलाएको देख्दा समेत प्रहरीले कुनै कारवाही नगर्दा मोटरसाईकल चालकको मनोबल बढेको पैदलयात्रुहरु बताउछन् । विशेषगरी राजमार्ग चौराहादेखि ट्राफिक चोकसम्मको सडकपेटीमा मोटरसाइकल गुडेका देखिन्छन् ।
६ लेन सडक रेखाङ्कन भैसकेको अवस्थामा पेटीबाट सवारी चलाउदा दूर्घटनाको जोखिम समेत बढेको छ । पश्चिम क्षेत्रीय ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले केही समयअघि यसरी सवारी साधन चलाउनेहरुलाई कानुनी दायरामा ल्याउने प्रयास गरेको थियो । तर अहिले ट्राफिक प्रहरीको आखा अगाडिबाटै सडक पेटीमा सवारी दौडाउ“दा प्रहरीले नदेखेजस्तै गर्ने स्थानीय शुसिल अर्यालले बताए ।
‘पैदल यात्रीहरुलाई गा¥हो हुने गरी सडक पेटीबाट मोटरसाईकल दौडाउ“छन् त्यस्ता चालकलाई प्रहरीले कारबाही गर्नुपर्दछ’,उनले भने, ‘पेटीबाट मोटरसाईकल चलाउ“दा यात्रुहरु बढी दुर्घटनामा पर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ ।’ पैदलयात्रीहरु हिडिरह“दा पछिबाट आउने सवारीले एक्कासी साईरन बजाउदा कतिपय यात्रुहरु त अत्तासिन्छन् । यता, सडक विस्तारका क्रममा प्रहरीले सडक क्षेत्रभित्र पर्ने सम्पुर्ण निर्माण सामग्रीहरु हटाएको भएपनि फेरि सडक क्षेत्रमा सामग्री राख्ने प्रवृत्ति बढेको छ । व्यापारीहरुले अहिले सडक क्षेत्र नै अतिक्रमण गरी निर्माणका सामग्रीहरु समेत राख्दै आइरहेका छन् ।
सडक विस्तारका लागि गरिएको रेखाङकन सम्म कुनै पनि त्यस्तो निर्माण सामग्री राख्न नपाइने भएपनि व्यापारीहरुले त्यसलाई अटेर गरी निर्माणका सामग्रीहरु राखेका हुन् । बुटवलको राजमार्ग चौराहा र मिलनचोक क्षेत्रमा बढी मात्रामा व्यापारीहरुले निर्माणका सामग्रीहरु सडक क्षेत्रभित्र राख्ने गरेको भेटिएको छ । त्यसका अलवा निर्माणका क्रममा रहेको कालिकानगर क्षेत्रका केही व्यापारिक प्रतिष्ठानहरुले पनि सडकमा नै निर्माण सामग्री राख्ने गरेका छन् ।
कतिपय स्थानमा समान लोड÷अनलोड गर्न ठुला सवारी साधन सडक पेटीमा राख्दा सडक पेटीनैं भत्किन थालेको छ । क्षमता भन्दा बढी तौलका त्यस्ता सवारीसाधन सडक पेटीमा राखी सामानहरु लोड÷अनलोड गर्दा पेटी भत्किएर  ढलको पानी सडकमा आउने छ ।
पश्चिम क्षेत्रीय ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका एसपी शुसिल कुमार यादवले यदि सडक किनारमा निर्माण सामग्री राखिएको भेटिएमा त्यस्ता व्यापारीहरुलाई कारबाही गरिने बताए । उनले सडक पेटीबाट सवारी साधन नचालउनका लागि पहिले अनुरोध गरी चेतना दिएको बताउ“दै अब कारबाही नै गर्ने जनाए ।‘सडकमा कसैले केही राख्न पाउ“दैन, पैदल यात्रुहरुलाई अप्ठ्यारो पर्ने गरी नियम विपरित सवारी चलाउने कारबाहीको भागेदारी बन्नुपर्छ ।’ उनले भने । केही समय अघि सडक पेटीमा सवारी साधन चलाउनेलाई आफुहरुले कारबाही गरेको समेत उनले बताए । ट्राफिक प्रहरीले नियम विपरित कार्य गर्नेलाई कुनै पनि हालतमा नछाड्ने जनाएको छ ।

 विकाश पराजुली
बुटवल, माघ १० ।
अर्घाखाचीको हंसपुरबाट छोरालाई भेट्न बुटवल आएका मनिष घिमिरे यही मौकामा शंकरनगरमा रहेको शंकरनगर वनवाटिका जाने निर्णय गरे । छोरा अनिललाई साथै लिएर शंकरनगर घुम्न गएका उनले त्यहा पुगेपछि प्राकृतिक मनोरम मात्र होइन भर्खरका युवायुवतीका गतिविधि देखेर चकित परे । छोरास“गै रहेकाले उनलाई ती दृश्यले फरक अनुभूति गरायो ।
पर्यटकीय गन्तव्य बन्दै गएको बनबाटिका घुम्न पुगेका घिमिरेले युवायुवतिका लागि ‘डेटिङ स्पट’ समेत बन्दै गरेको निष्कर्ष निकाले । ‘पार्कमा फेमिलीस“ग नआउ“दो राम्रो हुने रहेछ, बाटिका हालै भेटिएका घिमिरेले मेचीकाली दैनिकलाई भने– ‘कलेज पोशाकमै आएका विद्यार्थीहरुलाई केन्द्रले रोक्नुपर्छ ।’ शंकरनगर वनवाटिमा मात्र होइन, यस क्षेत्रमा रहेका बुटवलको हिलपार्क, फुलबारी पनि डेटिङ स्पट बन्दै भएका छन् ।
हिजोआज यस क्षेत्रमा रहेका पर्यटकीय स्थानहरुमा आन्तरिक पर्यटन भन्दा बढी माया, प्रेम र मस्तीलाई नै जीवन ठान्ने जोडी अधिकमात्रामा देखिन थालेका छन् । पछिल्लो समयमा उनीहरुका लागि होटल र रेस्टुरा, पार्क र सिनेमा हलभन्दा पार्क र एकान्त जंगल नै उपयुक्त  ‘डेटिङ स्पट’ बन्ने गरेको छ । आफूलाई २१ औं शताब्दीको युवापुस्ता ठान्ने त्यस्ता जोडीले नेपाली सामाजको मूल्य–मान्यताविपरीत सार्वजनिक स्थललाई माया गर्ने स्थानको रुपमा परिणत गर्न थालेकाले त्यहा घुम्न जाने आन्तारिक एवं बाह्य पर्यटकहरु अप्ठ्यारोमा पर्ने गरेका हुन् ।
बढ्दो भीडभाड र सहरीकरणले दिनदिनै शान्त र एकान्त स्थान भेटिन छाडेपछि डेटिङ जानेहरुका लागि बुटवलको फुलबारी, हिलापार्क, सिद्धबाबा, शंकरनगरको वनवाटिका पछिल्लो समय डेटिङ स्पटको विकल्प बन्न थालेका छन् । शान्त, रमणीय र सुरÔित स्थान भएको कारण आफूहरुको रोजाईमा यस्ता पार्कहरु पर्ने गरेको युवायुवतीहरु बताउछन् ।
फुलबारी, हिलपार्क, वनवाटिका, सिद्धबाबालगायतका क्षेत्रका एकान्त ठाउ“मा आलिंगन जोडी प्रशस्तै देखिन्छन् । कतिपय दृश्य यस्ता पनि हुने गर्दछन् जस्लाई परिवारस“ग गएकाहरुले नदेखेको झैं गरी हिंड्नुपर्ने समेत बाध्यता आइलाग्ने गर्छ । कतिपय त यस्ता युवायुवती पनि भेटिन्छन् जस्ले पार्कको मुख्य क्षेत्रमा अपाच्य गतिविधि पनि पनि गरिरहेका हुन्छन् ।
अमर्यादित क्रियाकलाप बढेको प्रत्यÔ देख्दा पनि नियन्त्रण्ँका लागि भएको प्रयास सफल हुन नसकेको पार्कका कार्यालय प्रमुखहरु बताउ“छन् । मणिमुकुन्द सेन उद्यानका कार्यालय प्रमुख विक्रम बस्यालले युवायुवतिहरुको जोडी आउने गरेको स्वीकार गर्छन् । ‘यहा“ हरेक समुहका घुम्न आउ“छन् । युवायुवतीहरु पनि आउ“छन् तर ति विद्यार्थीनै हुन्छन् भन्ने छैन ।’ उनले भने, ‘विद्यार्थीहरु पोशाकमा आउनेहरुलाई सोधिखोजी गरेर मात्र भित्र प्रवेश गर्न दिन्छौं ।’ फुलबारीमा घुम्नका लागि पारिवारिक व्यक्तिहरु समेत आउने हु“दा युवायुवतीलाई आफ्ना कर्मचारीले निगरानी गर्ने गरेको उनले बताए । फुलबारीमा प्लस टु तहका विद्यार्थीहरु बढी मात्रामा पार्कमा घुम्न आउने गरेको कार्यालयले जनाएको छ ।
फुलबारीमै भेटिएकी अनिषा गुरुङले प्रेमजोडीका लागि मनका कुरा साट्ने वातावरण उपयुक्त भएको कारण यहा आएको बताइन् । उनले भनिन् ‘प्रेम फस्टाउन र कुरा मिल्न वातावरणले नि प्रभाव पार्छ ।’ शान्त वातावरणमा उठेको रिस पनि शान्त हुने उनको अनुभव छ । पार्क मात्र नभई धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल शिद्धबाबामा पनि युवापुस्ताहरुको भरपर्दो डेटिङ स्पट बन्दै गएको छ । धार्मिक स्थल, प्राकृतिक भिन्नता र तल तिनाउ नदी पनि भएकाले सिद्धबाबा पनि युवायुवतीको रोजाई बन्दै गएको छ । शंकरनगर वनवाटिकाका अध्यक्ष बावुराम अर्यालले कलेज पोशाकमा आउने विद्यार्थीहरुलाई विहारभित्र प्रवेश गर्न नदिइने बताए ।
युवायुवतीहरु पार्कमा घुम्ने आउने भएपनि सवै माया साट्नकै लागि भने नआउने गरेको उनको भनाइ छ ।

विकाश पराजुली
बुटवल, पुस १३ ।
तपाईको भान्सा तथा घरबाट दैनिक कति फोहोर निस्कन्छ ? दैनिक रुपमा निस्कने फोहोर त्यतिकै खेर फाल्नु भएको छ ? भान्साबाट निस्कने फोहोरलाई व्यवस्थापन गर्न तपाईलाई गा¥हो भएको छ ? यदि यस्तो भएको छ भने अब तपाईले फोहोर व्यवस्थापनका लागि शहरी घरेलु बायोग्या“स प्लान्टको प्रयोग गर्न सक्नुहुनेछ । जसले गर्दा तपाईलाई बातावरणीय फाईदासं“गै आर्थिक फाईदा पनि हुनेछ ।
बैकल्पिक ऊर्जा प्रबद्र्धन केन्द्रले शहरी घरेलु बायोग्या“स प्लान्ट निर्माणको कार्यक्रम अहिले नमुनाको रुपमा बुटवल उद्योग बाणिज्य संघ र उद्योग बाणिज्य महासंघ काठमाडौंले आयोजना गरेको १४ औं औद्योगिक व्यापार तथा कृषि मेला एवं नेपाल व्यापार तथा पर्यटन मेला–२०७० पश्चिमाञ्चलमा प्रदर्शन गरेको छ । शहरी घरेलु बायोग्या“सले दीर्घकालीन रुपमा फोहोर व्यवस्थापनमा टेवा पुग्ने र स्वच्छ ऊर्जा उत्पादन गरी ऊर्जासंकटलाई केही कम गर्नका लागि बैकल्पिक ऊर्जा कार्यक्रम अन्तर्गत यो बायोग्या“स प्लान्टलाई बुटवलमा प्रदर्शन गरिएको हो ।
राजधानी र पोखरामा यो बायोग्या“स प्लान्ट कार्यक्रम अहिले सञ्चालन भइरहेको छ । राजधानी तथा पोखरामा यो कार्यक्रम प्रभावकारी भएकाले यसलाई अन्य शहरहरुमा पनि विस्तार गर्नका लागि मेलामा नमुनाको रुपमा राखिएको नेपाल बायोग्या“स प्रबद्र्धन संघ क्षेत्रीय कार्यालय बुटवलका कार्यक्रम अधिकृत नारायण काफ्लेले बताए । भान्सा तथा घरबाट निस्कने फोहोरबाट घरमा खाना बनाउने इन्धनका रुपमा तथा ऊर्जाकै रुपमा यसको प्रयोग गर्न सकिने छ । ‘खेर जाने जैविक फोहोरलाई गलाएर ग्या“स उत्पादन गरिन्छ । उनले भने, ‘जलवायुको प्रभाव तथा दाउराको खपत कम गर्ने यो उत्तम विकल्प हो ।’ मेलामा आउने अधिकांश दर्शकहरुले यसको प्रयोग गर्न इच्छा देखाएको उनको भनाइ छ ।
यो प्लान्ट जडान पश्चात् सरदर ३३ प्रतिशत एल.पि.जी ग्या“स बचत हुने हु“दा महिनाको एक सिलिन्डर ग्या“स खपत हुने घरधुरीमा बार्षिक ४ सिलिन्डर ग्या“समा लाग्ने खर्चको बचत हुने हु“दा उपभोक्तालाई आर्थिक फाईदा हुने र त्यसैगरी फोहोरबाट निस्कने लेदो मलको प्रयोगबाट माटोको उर्वरा शक्ति कायम रहने र अर्गानिक फलफूल र तकारी उत्पादन गर्नमा सघाउ पुग्ने हु“दा यसबाट वातावरणीय र आर्थिक दुवै फाईदा लिन सकिने उनले बताए ।
शहरी क्षेत्रहरुमा फोहोर व्यवस्थापन राम्रोस“ग नहु“दा दिनप्रतिदिन समस्या बढिरहेकाले शहरमा घरेलु बायोग्या“स जडान गर्न सरकारले वैकल्पिक ऊर्जा प्रवद्र्धन केन्द्र मार्फत १० हजार रुपैया“ अनुदान दिन गरेको छ । सरकारले घरबाट दैनिक रुपमा उत्पादन हुने जैविक फोहोरलाई तह लगाउ“दै सानै भएपनि शहरमा घरेलु ग्या“स उत्पादन गर्ने नमुना अवधारण्ाँ ल्याएको हो । शहरमा घरबाट निस्कने फोहोरलाई घरमै तह लगाई त्यसबाट दैनिक खपत हुने बायोग्या“स उत्पादन हुने जस्तो राम्रो र अनुकरण्ँीय काम केन्द्रले सुरु गरेको भएपनि शहरवासीको कम चासो भएकाले यसको प्रचार प्रसार गर्न मेलामा नमुनाको रुप बनाई प्रदर्शन गरिएको काफ्लले बताए ।
घरमा उत्पादन हुने जैविक फोहोरलाई यसरी घरमै व्यवस्थापन गरे वातावरण पनि राम्रो हुने र आर्थिक रुपमा पनि फाईदाजनक हुने उनको भनाइ छ । एउटा उपभोक्ताले यो प्लान्ट जडान गर्नका लागि २० हजार खर्च गर्नुपर्ने छ । ‘फोहोरलाई व्यवस्थापन गर्न सजिलो हुने र ऊर्जा पनि प्राप्त हुने हु“दा यो कार्यक्रम राम्रो लाग्यो, शनिबार मेला स्थलमा भेटिएका आमा गाविसका अनुप थापाले भने, यो प्लान्ट जडान गर्ने योजना बनाएको छु ।’ उनले शहरहरुमा हुने फोहोरलाई व्यवस्थित गर्ने माध्यम यो शहरी घरेलु बायोग्या“स प्लान्ट बनेको बताए ।
घरमा प्रयोग भएर खेर गएका खाद्यान्न, सागसब्जी लगायत गल्ने कुरालाई बिशेÈ किसिमले बनाइएको एक घनमिटरको Ôेत्रफलको एउटा प्लाष्टिकको ट्यांकीमा जम्मा गरेको दुई महिना पछि त्यसबाट बाल्न मिल्ने ग्या“स निस्कने बताइएको छ ।
‘यसबाट ग्या“सको अभावलाई केही हदसम्म पूर्ति गर्न र फोहोर व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्नेछ ।’ उनले भने ‘दर्शकहरुले प्लान्ट निर्माणमा चासो देखाएका छन् ।’ भारतमा यस्ता प्लाण्ट सफलतापूर्वक सञ्चालन भएकाले पनि शहरी क्षेत्रमा यस्तो प्लाण्ट जडान गरी बायोग्या“स उत्पादन गर्ने तयारीका साथ यो कार्यक्रमालाई अगाडि बढाइएको बताइएको छ । (बाकी ४ पेजमा)
विज्ञहरुका अनुसार प्रत्येक दिन २ किलो फोहोर संकलन गर्न सकिएमा ४ जनाको परिवारलाई बिहान र बेलुका दुवै समयमा खाना पकाउने ग्या“स आपूर्ति गर्न सकिन्छ । शुरुमा ३० किलो फोहोर संकलन भएपछि बायोग्या“स उत्पादन गर्न सकिने छ । ‘यो  फोहोरबाट बायोग्या“स उत्पादन गर्दा लाग्ने खर्च ४ वर्Èमै उठ्ने रहेछ, यो कार्यक्रम राम्रो लाग्यो मेला स्थलमा भेटिएका सेमलारका अर्जुन न्यौपानेले भने ।’ यसको प्रयोग गर्ने सोंच बनाएको छु ।’ अन्य ग्या“सप्रयोग गर्नुभन्दा बायोग्या“स प्रयोग गर्नु सस्तो पर्ने भएकाले पनि आफुले यसको प्रयोग गर्ने योजना रहेको उनले बताए । बायोग्या“स प्लाण्ट सञ्चालन गर्नका लागि दुई ओटा ट्याङकी आवश्यक पर्छ । एउटा ट्याङकी फोहोर कुहाउन र अर्को कुहेको फोहोरबाट बायोग्या“स उत्पादनका लागि प्रयोग गरिन्छ ।

विकाश पराजुली
बुटवल/
प्राविधिक विषयतर्फ नर्सिङ अध्ययन गर्नेहरुको जमात निकै ठूलो छ । नर्सिङप्रति जति क्रेज छ, उति नै प्रतिस्पर्धा पनि । स्टाफ नर्स तथा अनमी कोर्स सकेपछि सोझै रोजगार वजारमा प्रवेश गर्ने भएकाले यस्तो प्रतिस्पर्धा बढेको हो । नेपाली रोजगार बजारमा बर्सेनी ४ हजार नर्स थपिने तथ्यांक छ । प्रमाण्ँपत्र तहको स्टाफ नर्सपछि स्नातक र स्नातकोत्तरसम्म अध्ययन गर्न सकिने भए पनि पढाई छाडेर रोजगारीको खोजीमा लाग्ने धेरै छन् । त्यसो त स्टाफ नर्स पछि नर्सिङमा स्नातक गर्न केही बर्ष स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गरेको हुनुपर्ने प्रावधानले गर्दा पनि यस्तो अवस्था आएको हो ।
नर्सिङ पढ्नेहरुको संख्या बढ्दै गएको छ । त्यही अनुपातमा विभिन्न नर्सिङ कलेजहरु खोल्ने क्रम पनि बढ्दै छ । देख्दा भलाद्मी पनि हुने यो पेशा सामाजिक पेशा पनि हो । त्यसैले पनि सवैको आकर्षण बन्दै गएको छ नर्सिङ पेशामा ।
रोगीलाई औषधी खुवाउने, सुई दिने तथा रक्तचाप ९प्रेसर० नाप्नेमा मात्र सीमित छैन, नर्सको भूमिका बिरामीलाई औषधीमूलोसंगै सम्पूर्ण स्याहार गर्ने, रोगका बारेमा बताउने, परामर्श दिने एवं चौबीसै घण्टा प्रत्यक्ष निगरानी गर्ने जिम्मेवारी बहन गर्नुपर्छ उनीहरुले । वार्डको सम्पूर्ण वातावरणको व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी पनि नर्सकै हुन्छ । यी कामलाई राम्रोसंग सञ्चालन गर्ने, गराउने र निगरानी राख्ने काम बिएससी नर्सिङ ९ब्याचलर इन नर्सिङ साइन्स० तथा बिएन ९ब्याचलर इन नर्सिङ० ले गर्नुपर्छ । यी त केही उदाहरण मात्र हुन नर्सले गर्ने काम । देख्दा सामान्य देखिने यस्ता कार्य आफैमा जटिल छन् जुन आफ्नो ज्यानलाई नै जोखिम मोलेर गर्नुपर्नेहुन्छ ।
बाहिरबाट हेर्दा सवैलाई राम्रो र सजिलो काम हो यो पेशा भन्दा कोही गलत हु“दैन । तर, यति भलाद्मी पेशाभित्र पनि केही खोटहरु हुने गर्दछन् । विरामीको सेवा सत्कारमा दिनरात विताउने नर्सहरुका आफ्नै पीडा छन्
अध्ययन गरी नर्स पेशामा लागेकाहरुको यहा“ सहि सम्मान भएको पाईदैन । सेता कपडा लगाएर विरामीको हेरचारमा दिनरात खट्ने नर्सहरुको श्रम धेरै नै शोषण भएको छ । लाखौ रकम खर्च गरेर पढ्ने नर्सहरु अहिले सामान्य पारिश्रमिकमा काम गर्न बाध्य छन् ।
बुटवलको एक अस्पतालमा मासिक चार हजारबाट काम थालनी गरेकी सिमा श्रेष्ठ त्यसको एक उदाहरण हुन् । ६ महिनासम्म स्वयंसेवक बनेकी उनले चार हजार पनि नियमित पाउ“दिनन् । त्यति मात्र होइन गाडीभाडा र खाजा खाने तलब पनि पाईदैन । ‘पा“च लाख खर्च गरेर पढ्यो जागिर पाईदैन । पाईएपनि यति थोरै तलव पाईन्छ उनले भनिन् ।’
तर कतिपय विद्यार्थीहरुले भने पढ्दा सिकेको सीप नबिर्योस् भनेर मात्रै कम तलबमा काम गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताउछन् । पाल्पामा नर्सिङ अध्ययन गरी बुटवलको तिलोत्तमा अस्पतालमा काम गर्ने सुकु काउछाको भनाइ पनि सिकेको सीपलाई नुभुल्नकै लागि भएपनि कम पारिश्रमिकमा काम गर्नुपरेको बताउ“छिन् ।
अरु विषय पढ्न भन्दा नर्सिङ विषय पढ्दा अरुको सेवा गर्न पाईने कारणले यो पेशालाई रोजेको उनको भनाइ छ । सामाजसेवाको भावनालाई आत्मसाथ गर्दै रोगीहरुको सेवा गर्न मन पराउने कारण पनि उनी यो पेशा अंगालेको बताइन् । देशमा बढ्दो बरोजगारीका कारणले नर्सहरुले कम पारिश्रमिकमा काम गर्नुपरेको उनको बुझाई छ ।
त्यस्तै बाग्लुङबाट नर्सिङ अध्ययन गरेका रामबहादुर परियार यो पेशा संवेदनशील पेशा भएपनि सरकारी स्तरबाट राम्रो नियम कानुन बन्न नसक्दा कम पारिश्रमिकमा काम गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताउछन् । उनले स्वास्थ्य युनियन भएपनि केही काम नगरेकाले पनि नर्सहरुले उचित सम्मान पाउन नसकेको बताए । अन्य क्षेत्रमा जस्तै यो क्षेत्रमा पनि प्रतिस्पर्ध बढेसंगै उत्पादन पनि बढी हु“दा कामको उचित मुल्यांकन नहुने गरेको उनले बताए । अन्य कलेजको भन्दा सीटीईभीटी अन्तर्गत अध्ययन गरेका विद्यार्थीले जागिर पाउन मुस्किल रहेको उनको भनाइ छ । त्यसो त काम पाइहाले पनि व्यापक पहुचको उपयोग हुने गरेको छ । सेवा भावको कार्य रहेको नर्सिङ पेशामा बर्सेनी चुनौती पनि थपिंदै गएको छ । उनका अनुसार एक÷दुई भाग्यमानी बाहेक निजी क्षेत्रका ठूला अस्पतालमा समेत पुराना नर्सलाई ठीकै भए पनि नया“हरुको स्थिति भने अत्यन्त दयनीय भएको बताउ“छन् ।
सेवा छिटो र छरितो हुने आशा गर्दै विरामीहरु निजी क्षेत्रका अस्पतालमा धाएका हुन्छन् । यस कारण जनताले पैसा सबैभन्दा बढी निजी क्षेत्रको अस्पतालमै तिर्छन् तर त्यहा“ भर्ना गरिएका नया नर्सिङ स्टाफले अत्यन्त न्यून तलब पाउ“छन् । अझ स्वयंसेवक पनि हुन पुग्छन् । पढ्दा रमाईलो मान्ने भएपनि पढाई सकिएपछिको अवस्था नर्सिङ पेशामा नया आउनेहरुको लागि त अत्यन्तै दयनीय स्थिति छ । यसरी नर्सिङ पेशामा लागेकाहरुको यस्तो अवस्था हुदा पनि किन आकर्षण बढेको छ त रु प्रश्न सवैका लागि गम्भीर छ । कारण यो बाढी आए जस्तो उत्पादनले गर्दा भएको हो ।
बर्सेनी स्वदेश र विदेशबाट अध्ययन गरी करिब एक हजार ६ सय सम्म नर्स उत्पादन हुदै आएका छन् । यसमध्ये ७५ प्रतिशतभन्दा बढी बेरोजगार छन् । धेरै बढी उत्पादन हुदा आवश्यकता एकवटा नर्स भएको ठाउ“मा सयभन्दा बढीले आवेदन दिने गर्दछ । यस कारणले पनि नर्सहरु धेरै भएकै कारणले पनि अस्पतालका हाकिमहरुले बढी भन्दा बढी श्रमशोषण गरेको उनको बुझाई छ ।
तर, कतिपय नर्सहरुले भने सिटिईभिटिले रोजगारको ग्यारेन्टी गरेर मात्र विद्यार्थीहरु उत्पादन गर्नुपर्ने बताउ“छन् । बुटवल हस्पिटल प्रा।लि की नर्स सृष्टि श्रेष्ठ सामान्य पसल सञ्चालन भएजस्तै निजी अस्पतालहरु सञ्चालनमा आएपनि त्यस्ता अस्पतालहरुले नर्सलाई अझ बढी हेपाहा प्रवृत्ति समेत गर्नेगरेको बताउ“छिन् । उनका अनुसार सरकारी अस्पतालबाहेक सवै निजी अस्पतालहरुमा नर्सहरुलाई डोमिनेट गर्ने तथा डाक्टरहरुको नजरमा नराम्रो मान्ने गर्दछन् । त्यस्तै अर्की नर्स रिता खासु पनि नेपालमा नर्सहरुको अवस्था अत्यन्तै दयनीय भएको उनी पनि स्वीकार गर्छिन । धेरै रकम खर्च गरेर पनि राम्रो पैसा नेपालमा कमाउन नसक्ने उनले बताईन् । निजी अस्पतालहरु खोल्ने संख्या बढेको भएपनि त्यहा नर्सलाई उचित पारिश्रमिक नदिने गरेको उनको भनाइ छ । काममा मात्र बढी लगाउने तर तलव भने साधारण कर्मचारीको भन्दा धेरै नहुने उनको भनाइ छ । यता अस्पताल सञ्चालकहरु भने मुख्य गरी सवै क्षेत्रमा नै यस्तो भएको बताउछन् । मेडिटेक अस्पतालका लेखापाल गोविन्द प्रसाद नेपाल बेरोजगारका कारण नै मुख्य समस्या रहेको बताउ“छन् । उनले सवै क्षेत्रमा यस्तै प्रवृत्ति हावी भएको बताए ।
राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा दÔ नर्सिङ जनशक्तिको माग बढे पनि प्रतिनिधी पात्रहरुले जस्तै समस्या  धेरै नर्सले भोगिरहेका छन् । कतिपय विज्ञहरुले भने रोजगारी समस्या प्रमुख चुनौती भएकाले नर्सिङमा पनि यो समस्या देखिएको बताउ“छन् ।
नेपाली समाजमा हसौली–ठट्यौलीका रुपमा बोलि“दै आएको छोरी बिग्रिए नर्स र छोरा बिग्रिए कमर्श भन्ने आख्यान अहिले बेकारको उखान सावित भएको सवैले बुझेका छन् । आफ्ना छोरीहरुलाई नर्स नै बनाउने गरी अभिभावकको सोंचमा आइरहेको परिवर्तनस“गै नर्सिङ शिक्षा पनि लोकप्रिय हु“दै गएको पाइन्छ । अन्य शिÔाभन्दा मह“गो शिक्षाको रुपमा रहेको नर्सिङ शिक्षालाई नेपालमा रोजगारीको अवसर तथा सामाजिक प्रतिष्ठास“ग जोडेर अभिभावकले हेर्ने दृष्टिकोणमा अहिले भने केही परिर्वतन आएको छ । अभिभावकले धेरै रकम खर्च गरी छोरा छोरीहरुलाई नर्सिङ पढाएपनि त्यहि अनुपातमा रोजगार नपाउदा अहिले अभिभावकहरुको मन बदलिन लागेको छ ।
स्वास्थ्य सेवाको कुरा गर्दा नर्सबिनाको सेवाको कल्पना गर्न सकि“दैन । नेपालमा मात्र होइन, संसारका हरेक मुलुकमा नर्सको महत्व उत्तिकै छ । आज नर्सिङ शिक्षा, सेवा र भूमिका निकै ठूलो परिवर्तन आएको छ । नेपालमै नर्सिङ शिÔामा डिग्रीसम्मको अध्ययन सम्भव छ र नेपालमा अध्ययन गरेका नर्सहरुले विश्वका अति विकसित मुलुकहरुमा पनि सेवा दिइरहेको पाइन्छ । जुनसुकै शल्यक्रियामा सहयोग गर्नु, प्रसव गराउनु, बच्चालाई दुध खुवाउन मद्धत गर्नुजस्ता अनगिन्ती काम जिम्मेवारीका साथ बहन गर्नुपर्ने नर्सहरु आफैंमा एक चिकित्सक, प्रशासक, बिरामी, बिरामीका आफन्त र शिक्षिकाका रुपमा देखिन्छन् । तर पनि लगानीकर्ताहरु नर्सको काम केही देख्दैनन् र श्रमअनुसारको उचित पारिश्रमिक दिन सक्दैनन् । तर यसको अर्थ नलागोस्की सवै ठाउ“मा नर्सको श्रमको सम्मान हुदैन भनेर ।